Op mijn 63ste begon ik eindelijk aan mijn eigen droom. Nu weet mijn man niet meer of hij ons pensioen nog met mij wil delen

Mijn stageovereenkomst ligt al negen dagen naast de fruitschaal. Henk legt er de reclamefolders bovenop. Ik haal die er weer af. We hebben het daar niet over, terwijl het volgens mij inmiddels het duidelijkste gesprek is dat we voeren.

Ik ben 63, Henk is 66. Over drie maanden stopt hij met werken. Ik zit in het tweede jaar van een deeltijdopleiding vaktherapie, richting beeldend, en heb een stageplek aangeboden gekregen in Arnhem. Drie dagen per week, vanaf september.

We wonen in Zwolle. Het is te reizen, maar met de begintijden zou ik vroeg weg moeten en vaak pas na zevenen thuis zijn. Mijn vriendin Marja woont dichterbij. Ze heeft aangeboden dat ik één of twee nachten bij haar slaap.

Dat laatste heb ik Henk pas verteld toen het eigenlijk al geregeld was. Daar heb ik spijt van. Niet van haar aanbod, wel van de manier waarop.

Toen we trouwden, wilde ik naar de kunstacademie. Dat klinkt achteraf mooier dan het was. Ik tekende graag, had een map met werk en was ook gewoon bang om afgewezen te worden. Henk kreeg een baan bij een installatiebedrijf. We huurden een flat, ik ging meer uren werken en daarna kwamen de kinderen.

Ik heb jarenlang op de administratie van een groothandel gezeten. Eerst vijf dagen, later drie. Het was geen vreselijk leven waaruit ik bevrijd moest worden. We hadden het vaak gezellig. Henk stond langs het voetbalveld, kookte in het weekend en bleef naast me zitten toen ik na mijn moeders overlijden nauwelijks uit bed kwam.

Maar als er iets moest schuiven, schoof meestal mijn werk. Of mijn cursus. Of dat ene plan dat toch nog nergens op leek.

Twee jaar geleden nam een collega afscheid en zei: ‘Nou, jij hoeft ook niet zo lang meer.’

Ik heb die middag op de wc zitten huilen. Niet omdat ik zo graag bij die groothandel wilde blijven.

Marja kende ik van een cursus schilderen op donderdagavond. Zij vroeg waarom ik steeds boeken over creatieve therapie uit de bibliotheek haalde, maar nooit naar een open dag ging. Uiteindelijk ging ze mee.

Tussen al die jonge mensen voelde ik me eerst een verdwaalde moeder. Toch bleef ik bij de voorlichting zitten. Er werd verteld over het behandelen van mensen met psychische problemen, over observeren, verslagleggen, onderzoek. Het was veel meer dan tekenen met iemand die verdriet heeft. Juist dat trok me.

Henk zei die avond dat ik het moest doen als ik het zo graag wilde.

Ik hoor hem dat nog zeggen. Hij zegt nu dat hij toen niet begreep hoeveel tijd het zou kosten.

Dat had hij kunnen vragen. Ik had het ook beter kunnen vertellen.

De eerste maanden vond hij mijn opdrachten leuk. Hij maakte een plank vrij voor mijn spullen. Wanneer ik thuiskwam met verf op mijn mouw, vroeg hij lachend of ik nog iets geleerd had.

Daarna kwamen de avonden waarop ik niet mee kon naar vrienden. De zondag waarop ik een verslag moest afmaken. Het collegegeld, de materialen en de reiskosten uit ons gezamenlijke geld. We hadden het nagerekend en konden het betalen, maar dat maakte het voor hem niet ineens onbelangrijk.

Hij had ondertussen een route door Frankrijk uitgestippeld. Zes weken met de caravan, buiten de schoolvakanties. Ik had gezegd dat het heerlijk klonk, zonder erbij te zeggen dat zes weken weg tijdens mijn opleiding waarschijnlijk niet kon.

Ik wilde dat gesprek niet verpesten. Uiteindelijk heb ik het alleen uitgesteld.

Sinds ik studeer, spreek ik meer mensen dan in de tien jaar ervoor. Met twee medestudenten eet ik soms een broodje na college. Marja en ik bellen over andere dingen dan kinderen en kwaaltjes. Ik merk dat ik weer iets te vertellen heb waar ik zelf nieuwsgierig naar ben.

Henk vindt Marja ineens nogal nadrukkelijk aanwezig.

‘Zij hoeft thuis met niemand rekening te houden,’ zei hij.

Ze is gescheiden. Alsof dat haar advies automatisch verdacht maakt. Ik werd boos en zei dat hij ook eens vrienden moest zoeken in plaats van op mij te wachten.

Dat was gemeen. Zijn beste vriend is vorig jaar overleden. Met zijn collega’s heeft hij prettig contact, maar hij weet niet of daar na zijn laatste werkdag veel van overblijft. Dat heeft hij me pas later verteld.

De stageplek kwam na vier afwijzingen. Een behandelaar in Arnhem wilde me spreken. Na dat gesprek liep ik naar het station met mijn jas open, hoewel het behoorlijk koud was. Ik had het gevoel dat iemand niet alleen mijn leeftijd zag.

Thuis begon ik meteen over de afdeling, de begeleiding, wat ik er zou kunnen leren.

Henk vroeg hoeveel dagen.

Daarna vroeg hij hoe dat moest met de caravan. En met onze vaste woensdagmiddag met de kleinkinderen.

Ik zei dat onze dochter ook iets anders kon regelen.

Het klonk alsof die kinderen me plotseling niet meer konden schelen. Dat was niet wat ik bedoelde, maar ik snap dat hij het zo hoorde.

Toen ik vertelde over logeren bij Marja, schoof hij zijn bord weg.

‘Dus jij hebt het al opgelost.’

‘Alleen het reizen.’

‘Nee. Voor jezelf.’

Later die avond zei hij dat ik moest kiezen. Als ik deze stage aannam, moest ik accepteren dat ons huwelijk veranderde. Hij ging niet vier jaar wachten tot ik klaar was om aan ons pensioen te beginnen.

Ik vroeg of hij dreigde weg te gaan.

Hij zei: ‘Ik weet nog niet wat ik ga doen. Maar ik wil niet de hele week hopen dat je een gaatje voor me hebt.’

Sindsdien doen we gewone dingen op een rare manier. Hij brengt koffie als ik leer, maar vraagt niets over mijn opdrachten. Ik koop zijn lievelingskaas en voel me daar vervolgens belachelijk over.

Marja zei dat ik natuurlijk bij haar terechtkon. Toen ik voor de derde keer hetzelfde verhaal vertelde, vroeg ze ook of ik Henk eigenlijk ooit had gevraagd waar hij het meest tegen opzag.

Ik was even kwaad op haar. Ik had blijkbaar gehoopt dat ze alleen zou zeggen dat ik gelijk had.

Gisteravond heb ik het hem gevraagd. Hij zei dat hij bang was om thuis te komen van zijn afscheidsreceptie en daarna vooral alleen te zijn. Niet alleen tijdens mijn stage. Ook als ik straks werk zou vinden.

Daar had ik geen geruststellend antwoord op. Ik wil inderdaad proberen werk te vinden.

Vanmorgen heb ik de stagebegeleider gemaild of de dagen vaststaan en of ik een week bedenktijd kan krijgen. Afzeggen heb ik niet gedaan.

Henk is nu naar de fietsenmaker. Straks moeten we samen boodschappen doen. Ik heb op het lijstje gezet dat we koffie nodig hebben, en hem geappt of hij vanavond een stuk wil wandelen. Hij heeft teruggestuurd dat het vanaf acht uur droog blijft.