Na veertig jaar vriendschap vroeg Geert me om garant te staan — mijn nee zette alles op losse schroeven

Sinds drie weken stuur ik op zaterdagavond geen bericht meer met alleen ‘Half tien?’ Dat deed ik jarenlang. Geert antwoordde meestal met een duimpje, soms pas op zondagochtend omdat hij zijn telefoon weer ergens had laten liggen.

Nu kijk ik op zaterdag steeds naar ons laatste gesprek. Dat gaat over een parkeerplaats waar werkzaamheden zijn. Gewoon een foto van een geel bord. Je ziet er niet aan dat wij inmiddels bijna niet meer met elkaar praten.

Ik ben Herman, 62. Geert is twee jaar ouder. We kennen elkaar van een groothandel waar we begin jaren tachtig allebei werkten. Ik bleef aan de administratieve kant hangen, hij kwam in het magazijn terecht en ging later allerlei andere dingen doen. Monteur, bezorger, een tijdje samen met zijn zwager in zonwering.

Op zondag wandelen we. Meestal een kilometer of zeven, daarna koffie. We hebben verschillende routes, maar eigenlijk vertellen we overal dezelfde verhalen.

Geert noemt mij ‘de boekhouder’, hoewel ik dat niet ben. Ik werk op de planning van een installatiebedrijf. Vier dagen inmiddels. Op mijn vrije vrijdag doe ik de boodschappen, was ik mijn beddengoed en probeer ik niet alvast uit te rekenen hoeveel geld ik straks na mijn pensioen overhoud.

Dat laatste lukt niet altijd.

Geert heeft daar minder last van. Of hij laat het minder merken. Hij kan op donderdag besluiten dat hij zaterdag naar een oude schoolvriend in Groningen gaat. Dan blijkt op vrijdag dat zijn auto iets mankeert en vraagt hij of hij de mijne mee kan krijgen.

Meestal kon dat.

Ik schrijf dit nu op en merk dat ik al bezig ben een rekening van hem te maken. Dat is niet eerlijk. Toen ik na mijn scheiding geen hap door mijn keel kreeg, stond hij drie avonden per week voor de deur. Hij nam eten mee en bleef zitten, ook als ik vervelend deed. Hij heeft mijn halve flat geschilderd. Zonder een Tikkie voor de verf, die hij trouwens wel zelf had betaald.

Dus nee, hij heeft niet alleen maar genomen.

Het begon met een bestelbus.

Geert wilde fietsen aan huis gaan repareren. Kleine reparaties, onderhoud, banden vervangen. Hij kan dat goed. Jarenlang hielp hij buren in zijn schuur, en via via kreeg hij steeds meer verzoeken. Nu wilde hij het serieus aanpakken, met een ingerichte bus en vaste afspraken bij mensen thuis.

Ik vond het geen gek idee. Dat heb ik ook gezegd.

Een week later schoof hij na onze wandeling zijn telefoon over het tafeltje.

‘Jij moet alleen even meekijken.’

Het bleek niet om meekijken te gaan. Voor de financiering van de bus en inrichting was een aanvullende zekerheid nodig. Of ik voor ongeveer achttienduizend euro garant wilde staan. Een halfjaar maar, zei hij. Daarna zou hij genoeg omzet kunnen laten zien om iets anders te regelen.

‘Nee, Geert. Dat doe ik niet.’

Ik zei het zo snel dat hij zijn telefoon nog niet eens had losgelaten.

Hij lachte eerst. Alsof ik een grap maakte.

‘Je hoeft het niet over te maken, man.’

‘Dat begrijp ik.’

‘Nou dan.’

Ik vroeg wat er gebeurde als hij na die zes maanden nog niet van die garantie af kon. Hij begon door het document te scrollen. Er kwam geen duidelijk antwoord. Volgens hem moest ik niet meteen overal het slechtste achter zoeken.

Mijn spaargeld is geen vermogen. Het is een buffer voor mijn auto, mijn woning en de jaren waarin mijn inkomen straks lager wordt. Mijn hypotheek is nog niet afbetaald. Ik heb geen partner met een tweede inkomen. Achttienduizend euro verliezen zou voor mij betekenen dat een hoop plannen niet meer konden.

Maar zelfs als ik meer had gehad, weet ik niet of ik ja had gezegd.

Dat laatste heb ik toen niet uitgesproken.

De week daarna nam hij een uitgeprint overzicht mee. Verwachte klanten, tarieven, maandlasten. Er zaten koffievlekken op en hij had er duidelijk werk van gemaakt. Ik voelde me beroerd toen ik opnieuw nee zei.

‘Je hebt het nog niet eens bekeken.’

‘Omdat de uitkomst voor mij hetzelfde blijft.’

Hij stopte de papieren terug in zijn tas. Heel netjes, wat bij hem juist ongewoon is.

Vanaf dat moment veranderden onze gesprekken.

Als ik vertelde dat mijn cv-ketel onderhoud nodig had, zei hij: ‘Ja, stel je voor dat er iets aan je potje komt.’ Toen ik de koffie afrekende, wilde hij zijn eigen bedrag meteen overmaken.

‘Anders krijg ik dat straks ook nog te horen.’

Ik werd daar kwaad van. Niet zichtbaar. Ik ging vooral overdreven vriendelijk doen, wat hij natuurlijk feilloos merkte.

Een keer zei hij dat ik kil was geworden. Vroeger had ik volgens hem meer menselijkheid gehad.

Die opmerking bleef hangen. Ik zat die avond thuis met de televisie aan zonder te weten waarnaar ik keek. Het ging me niet alleen om het geld. Hij deed alsof mijn weigering iets bewees over wie ik was.

Tegelijk schaamde ik me. Ik had zijn hele plan in een paar seconden afgewezen. Hij had waarschijnlijk weken moed verzameld om het te vragen.

Afgelopen zondag kwamen we bij een modderig stuk waar we altijd achter elkaar moeten lopen. Geert bleef ineens staan, zodat ik bijna tegen hem opliep.

‘Ik weet gewoon niet of ik hier nog zin in heb,’ zei hij.

Ik vroeg wat hij bedoelde, hoewel ik dat wist.

‘Veertig jaar, Herman. En als ik je één keer echt nodig heb, geef je niet thuis.’

Toen zei ik iets lelijks.

‘Je hebt me anders behoorlijk vaak nodig.’

Hij keek naar de grond. Ik had meteen spijt, maar ik nam het niet terug. Dat is misschien nog wel het vervelendste aan mezelf in dit hele verhaal.

Hij begon over mijn scheiding. Niet dreigend, eerder verbaasd.

‘Ik heb toen toch ook niet zitten rekenen hoeveel avonden ik bij jou was?’

‘Nee,’ zei ik. ‘En daar ben ik je dankbaar voor. Maar ik heb je toen niet gevraagd je spaargeld op het spel te zetten.’

‘Nee. Jij vroeg helemaal niks. Ik kwam gewoon.’

Daar had ik geen antwoord op.

We zijn doorgelopen. Bij het café vroeg hij of ik koffie wilde. Ik zei nee, terwijl ik best koffie wilde. Hij ging naar binnen en ik liep door naar de parkeerplaats.

Dinsdag heb ik hem een bericht gestuurd. Dat mijn opmerking over hoe vaak hij me nodig had gemeen was. Dat ik wel met hem wilde kijken naar een kleinere start, of een tweedehands bus. Maar dat ik niet zou tekenen.

Hij antwoordde pas de volgende middag.

‘Laat maar even. Ik moet dit eerst laten zakken.’

Dat bericht heb ik inmiddels zo vaak gelezen dat ik precies weet waar de punt staat.

Morgen is het zondag. Ik heb mijn wandelschoenen bij de achterdeur gezet, maar ik heb nog niet bedacht waar ik heen ga.