Sinds hij alles betaalt, voelt onze jaarlijkse vriendenvakantie niet meer als vriendschap
“Doe nou niet zo ingewikkeld, ik regel het gewoon.”
Dat zei een goede vriend van ons vorige week aan de borreltafel, waar de plannen voor volgend jaar altijd ontstaan. En ik schoot daar veel harder op aan dan eigenlijk de bedoeling was.
“Dat is precies het probleem,” zei ik. “Jij regelt tegenwoordig alles.”
Het werd stil. Echt zo’n nare stilte waarbij iedereen ineens heel geïnteresseerd is in zijn glas.
Wij gaan al ruim dertig jaar met dezelfde club op vakantie. Drie stellen, soms een lang weekend in Drenthe of Zeeland, later vaker een huis in Frankrijk of Spanje met de auto. Altijd simpel: we zochten samen iets uit, maakten een potje voor boodschappen, splitsten de benzine, uit eten om en om of gewoon tikkies. Nooit gedoe. Juist daardoor was het fijn.
Tot anderhalf jaar geleden.
Mijn partner kreeg onverwacht medische problemen. Ziekenhuis in, revalidatie, minder kunnen werken, gedoe met de verzekering, eigen risico, van alles. We redden het wel, maar ruim zitten we totaal niet meer. Niet zielig bedoeld, gewoon feitelijk. We letten ineens op alles. Boodschappen, energie, weekendjes weg, alles.
In diezelfde periode ging die vriend met pensioen. Hartstikke gegund. En hij had blijkbaar ooit slim geïnvesteerd in iets met bedrijfspanden, wat enorm goed heeft uitgepakt. Fijn voor hem, echt waar. Ik was oprecht blij voor hem.
Toen kwam het aanbod. “Laat mij dit jaar het huis betalen,” zei hij. “Dan kan iedereen gewoon mee en maken we er iets moois van.”
Ik zei eerst nee. Mijn partner ook. Maar de rest van de groep zei meteen: “Ach, als hij dat wil, waarom niet? Het is toch gul?”
En dat was het ook. In het begin voelde het als een opluchting. Geen stress of we het konden trekken. Een mooier huis dan we zelf ooit zouden boeken. Een keer uit eten zonder rekenen in je hoofd.
Alleen veranderde er iets wat ik toen nog niet goed onder woorden kreeg.
Vroeger beslisten we samen. Nu kwam hij met voorstellen die eigenlijk al bijna besloten waren. “Ik heb vast iets geweldigs gevonden in de Dordogne.” “Ik heb gereserveerd bij een sterrenzaak, dat moeten jullie echt meemaken.” “Ik denk dat vliegen handiger is dan rijden.”
Als iemand dan zei: “Misschien is een eenvoudiger huis ook prima,” dan kwam er steevast: “Maar dat hoeft toch niet? Ik betaal.”
Dat klinkt heel redelijk. En toch voelde het niet meer redelijk.
Mijn partner zei op een avond thuis: “Ik durf bijna niks meer te zeggen, want dan lijk ik ondankbaar.”
Ik zei: “Dat heb ik dus ook.”
Wat het lastiger maakt: hij bedoelt het volgens mij niet verkeerd. Hij is niet iemand die met opzet mensen klein maakt. Maar hij is wel iemand die graag organiseert, graag beslist en ook echt vindt dat hij daar verstand van heeft. Vroeger werd hij daarin afgeremd doordat iedereen evenveel inbracht. Nu niet meer.
Afgelopen zomer merkte ik het echt. We zaten in een prachtig huis, veel te luxe voor ons gevoel. Zwembad, buitenkeuken, alles erop en eraan. Iedereen zei hoe geweldig het was. En dat was het ook. Maar het schema lag al min of meer vast. Markt op dinsdag, wijnproeverij op woensdag, diner daar, boottocht zus. Toen ik zei dat ik liever een dag gewoon rustig bij het huis bleef omdat mijn partner moe was, zei hij lachend: “Natuurlijk mag dat, maar het is zonde als ik dit allemaal heb geregeld en jullie haken af.”
Hij zei het luchtig. Toch kwam het aan als een rekening.
Later die avond zei een andere vriendin tegen mij: “Ik snap je wel, maar eerlijk is eerlijk: zonder hem zaten we nu waarschijnlijk op een camping in Overijssel.”
Ik zei: “En wat is daar mis mee?”
Zij haalde haar schouders op. “Niks, maar dit is ook wel heel lekker.”
Daar zat precies de pijn. Ik wílde ook genieten. Ik vond het óók heerlijk. Ik schaamde me er zelfs voor dat ik ondertussen liep te mopperen in mijn hoofd terwijl iemand anders zo veel gaf.
Alleen begon ik steeds meer te merken dat wij ons gingen aanpassen. Minder meepraten. Minder tegenspreken. Vaker “prima hoor” zeggen. Niet omdat we het eens waren, maar omdat we de sfeer niet wilden verpesten en ook omdat we simpelweg niet in de positie zaten om te zeggen: dan regelen wij zelf wel iets anders.
En daar heb ik zelf ook schuld aan. Ik ben conflictvermijdend geweest. Ik heb te lang beleefd geknikt terwijl ik me van binnen ergerde. Ik heb ook niet eerlijk gezegd hoe krap het bij ons echt zat. Uit trots, denk ik. Dus voor hem leek het misschien alsof wij vooral moeilijk deden over smaak, terwijl het voor ons ook om waardigheid ging.
Vorige week kwam de bom. Hij had voor volgend jaar een idee: twee weken Toscane in een gerestaureerde villa, vliegen vanaf Schiphol, autohuur erbij, meerdere diners op niveau. “Maak je geen zorgen over de kosten,” zei hij. “Ik trakteer. We worden geen jonger, we moeten het nu doen.”
Toen zei mijn partner heel rustig: “Dat kunnen wij niet terugdoen, hè.”
Hij keek verbaasd. “Dat hoeft toch ook niet?”
Mijn partner zei: “Nee, maar zo voelt het niet meer als samen op vakantie. Meer als meegaan.”
Hij werd daar zichtbaar door geraakt. “Dus mijn gulheid is ineens een probleem?”
Ik zei: “Je gulheid niet. Maar het feit dat we onze stem kwijt zijn geraakt wel.”
Toen kwam die zin: “Als jij het toch niet hoeft te betalen, waarom doe je dan zo moeilijk?”
Ik werd boos. “Omdat niet alles te koop is.”
Sindsdien is het stroef in de appgroep. De een vindt dat wij te principieel zijn en een mooi gebaar kapotmaken. De ander snapt wel dat geld altijd iets doet met gelijkwaardigheid, ook als niemand dat wil.
Ik twijfel zelf ook. Want als ik heel eerlijk ben: als onze situatie anders was, had ik misschien gedacht dat wij ons aanstelden. Tegelijk voel ik aan alles dat ik niet nóg een vakantie wil waarin ik dankbaar moet zijn voor iets waar ik vervolgens niks meer over te zeggen heb.
Ik denk nu dat we moeten voorstellen om terug te gaan naar iets kleins in Nederland of net over de grens, gewoon binnen ieders eigen budget. Desnoods korter weg. Maar ik ben ook bang dat we daarmee de groep kwijtraken, omdat de anderen inmiddels gewend zijn geraakt aan meer.
Vriendschap was bij ons altijd: ieder evenveel stem, ieder evenveel ruimte. Nu geld ertussen is gekomen, blijkt dat toch minder simpel dan ik dacht. Ben ik dan te trots, of is het logisch dat gulheid ook een grens heeft als de verhouding scheef trekt? Wat zouden jullie doen?