Na dertig jaar vriendschap vroegen we om één donderdag voor onszelf — en ineens ging het alleen nog over ons geld

Ik had de aardappels al afgegoten toen Marianne vroeg of ik eigenlijk nog uitkeek naar donderdagavond.

Ik zei dat ik alleen moe was. Dat was geen antwoord en dat wist ze ook. Ze stond bij de koelkast met een pakje slagroom in haar hand. Voor het toetje, want Kees hield niet van yoghurt na het eten.

‘Ik heb vandaag drie keer gedacht: kunnen ze niet gewoon thuisblijven?’ zei ze.

Ik was opgelucht dat zij het uitsprak. Daarna schaamde ik me daarvoor.

Kees en Anja zijn al ruim dertig jaar onze vrienden. We kennen elkaar van de badmintonvereniging, toen we nog allemaal knieën hadden waar je niet over hoefde na te denken. Zij hebben geen kinderen. Wij hebben een zoon en een dochter, allebei volwassen en niet meer in de buurt.

Er zijn jaren geweest waarin we hen vaker zagen dan onze familie.

Toen Marianne na een operatie zes weken nauwelijks iets mocht, bracht Anja eten en deed ze de was. Kees reed me naar mijn werk toen ik mijn rijbewijs tijdelijk kwijt was na een oogprobleem. Dat vergeet ik niet. Ik schrijf dit dus ook niet omdat zij altijd alleen maar hebben genomen.

Ik ben drieënzestig en sinds twee jaar gestopt met werken. Marianne is tweeënzestig. Met onze pensioenen en wat spaargeld redden we het ruim. Ons huis is bijna afbetaald. We hoeven niet op iedere aanbieding te letten, al doet Marianne dat uit gewoonte wel.

Bij hen is het anders gelopen. Kees was zelfstandig stoffeerder en heeft moeten stoppen vanwege zijn schouders. Anja werkt nog een paar ochtenden in een winkel, maar haar uren zijn verminderd. Ze moeten nog een paar jaar tot hun AOW en het geld is voortdurend krap.

Dat is geen geheim geweest. We hebben er vaak genoeg met z’n vieren over gepraat.

Vorig voorjaar vroeg Kees of ik kon helpen met een lekkende dakgoot aan hun schuurtje. Een klusje van een middag, dacht hij. Het werden twee zaterdagen, vooral omdat we allebei nogal lang over alles doen tegenwoordig.

Daarna kwamen de schutting, een klemmende deur en het schilderwerk buiten.

Ik vond het aanvankelijk prettig. Ik was net met pensioen en miste het om ergens voor nodig te zijn. Samen koffie drinken na een klus was ook gewoon gezellig.

Rond diezelfde tijd vertelde Anja dat ze soms brood aten omdat ze het boodschappenbudget niet rond kregen. Marianne zei meteen dat ze op donderdag bij ons konden eten.

‘Wij koken toch. Dan doen we er wat bij.’

Dat klonk zo eenvoudig dat niemand besprak hoelang die afspraak zou gelden.

De eerste maanden waren fijn. We aten, deden een spelletje en bespraken dezelfde dingen die we al jaren bespraken. De kinderen, de gemeente, mensen van vroeger. Kees nam een keer bloemen mee uit de supermarkt. Anja hielp afdrogen.

Gaandeweg werd donderdag geen uitnodiging meer, maar een vast onderdeel van hun week. Als wij iets anders hadden, vroeg Kees of woensdag dan kon.

Een keer waren we een paar dagen in Drenthe geweest. Op de terugweg belde Anja of we nog op tijd thuis waren voor het eten. Marianne keek vanuit de bijrijdersstoel naar me en zei niets. We zijn toen onderweg boodschappen gaan doen.

Dat hadden we niet hoeven doen. Dat begrijp ik zelf ook.

Intussen appte Kees me bijna iedere week over iets aan het huis. Soms alleen om advies, maar meestal stond ik er twee dagen later. Mijn eigen berging moest nog geschilderd worden. De verfblikken staan er nu nog.

En ja, ik zei steeds dat ik wel even kwam.

Marianne kreeg ondertussen steeds minder zin in donderdag. Ze maakte het huis schoon, bedacht wat iedereen lustte en kookte iets wat toch net uitgebreider was dan wanneer we met z’n tweeën aten. Als ik zei dat een pan soep ook goed was, antwoordde ze dat ik die dan maar moest maken.

Daar had ze gelijk in. Ik vond mezelf behoorlijk behulpzaam, maar een deel van mijn gulheid werd gewoon door haar uitgevoerd.

Die avond met de aardappels besloten we het te bespreken. Niet meteen bij binnenkomst. Na het eten, zeiden we. Alsof daar ooit een prettig moment voor komt.

Ik begon over de klussen. Dat ik best af en toe wilde helpen, maar geen vaste onderhoudsman kon zijn.

Kees legde zijn lepel neer.

‘Dat heb ik je ook nooit gevraagd.’

Letterlijk had hij gelijk. Daardoor raakte ik meteen mijn woorden kwijt.

Marianne zei dat iedere donderdag koken haar ook begon op te breken. Ze stelde voor om eens per maand af te spreken. Of wat vaker, maar dan eenvoudiger en met een kleine bijdrage voor de boodschappen.

‘Wat is klein?’ vroeg Anja.

‘Dat weten we nog niet. Een tientje met z’n tweeën, misschien.’

Het was ongelukkig dat we dat bedrag niet vooraf hadden besproken. Ik zag aan Marianne dat ze het ter plekke bedacht.

Anja keek naar de tafel.

‘Dus we kunnen straks kiezen tussen minder vrienden zijn of betalen.’

Ik zei dat ze het zo niet moest zien. Dat hielp natuurlijk niet.

Kees begon over onze nieuwe fietsen. Niet boos, eerder verbaasd. We konden ruim zesduizend euro aan fietsen uitgeven, maar hun avondeten werd een probleem?

Ik werd toen wel kwaad.

‘Het gaat niet alleen om dat bord eten.’

‘Maar voor ons wel,’ zei Anja.

Daar was ik even stil van.

Volgens Kees hoorde je elkaar na dertig jaar niet te gaan afrekenen. Echte vrienden steunden elkaar als het tegenzat. Marianne zei dat zij óók steun nodig had, al stond er voldoende op onze rekening.

Anja begon te huilen. Marianne ook, pas toen ze weg waren.

Dat is nu drie weken geleden.

Ik heb Kees nog gebeld. Het gesprek was stroef. Hij zei dat ze zich niet meer welkom voelden. Ik zei dat welkom zijn toch iets anders was dan iedere week verwachten dat we beschikbaar waren. Zodra ik het uitsprak, klonk het zakelijker dan ik bedoelde.

Hij vroeg of ik dacht dat ze voor hun plezier bij ons kwamen eten omdat ze het zelf niet konden betalen.

Nee, dat denk ik niet.

Maar ik mis wel dat iemand een keer vraagt of het ons nog uitkomt.

Volgende week komen ze weer. Geen tientje, hebben Marianne en ik afgesproken. Wel voorlopig één keer per maand, en ik neem geen nieuwe klussen aan. Kees reageerde met een duimpje op mijn bericht. Anja heeft nog niets gezegd.

Gisteren vroeg Marianne wat we zouden eten. Ik zei dat ik deze keer de boodschappen zou doen en zou koken.

Ze schoof het boodschappenbriefje naar me toe. Er stond al koffie op, en vaatwastabletten. Ik heb er prei en aardappels onder geschreven.