Ik maakte jarenlang haar opleiding belachelijk. Nu zij werk heeft en ik thuiszit, praten we bijna niet meer

Bij het invullen van een sollicitatieformulier bleef ik hangen bij ‘persoonlijke kwaliteiten’. Ik had betrouwbaar getypt. Marjan stond achter me met een bakje druiven en zei dat ik daar misschien beter iets anders kon neerzetten.

‘Iedereen schrijft betrouwbaar.’

Dat was alles. Geen ruzie, geen gemene stem. Toch klapte ik de laptop dicht, zo hard dat zij een stap achteruitdeed.

Ik ben 58. Tot vorig jaar werkte ik in een drukkerij buiten Deventer, waar ik op mijn negentiende was begonnen. Ik kende de machines aan het geluid. Als er iets misliep, werd ik geroepen. Dat klinkt misschien belangrijker dan het was, maar ik was er goed in.

Thuis was ik ook degene die wist hoe dingen moesten. Tenminste, dat vond ik zelf.

Marjan en ik zijn zesentwintig jaar samen. Geen kinderen. Zij werkte jarenlang in de schoonmaak, later vooral bij een zorgcentrum. Toen ze vijftig werd, wilde ze de opleiding tot doktersassistent doen.

Ik dacht eerlijk gezegd dat ze het niet zou volhouden.

Dat heb ik niet letterlijk gezegd. Ik vroeg of ze besefte hoeveel huiswerk dat was. Of ze nog wel kon leren. Of er niet gewoon meer uren bij haar werkgever beschikbaar waren.

Allemaal vragen die op belangstelling konden lijken, als je de toon niet hoorde.

Ze begon toch. Met spaargeld, minder werken en een hoop geregel. Op dinsdagavond zat ze aan onze eettafel met boeken, gekleurde briefjes en een leesbril die steeds van haar neus zakte.

Ik verbeterde haar verslagen. Eerst omdat zij het vroeg. Later keek ik uit mezelf over haar schouder.

‘Dat is geen Nederlands, Marjan.’

‘Je kunt toch zelf ook zien dat die zin niet klopt?’

Als ze geĂŻrriteerd raakte, zei ik dat ik alleen maar hielp. Soms stopte ze haar spullen al weg zodra ik thuiskwam. Destijds vond ik dat kinderachtig. Nu denk ik daar weleens aan als ik boven aan mijn sollicitaties werk, zodat zij niet kan meekijken.

Ze haalde haar diploma. Ik was erbij en maakte foto’s. Ik was ook echt trots. Dat maakt het voor mij ingewikkeld om terug te kijken: ik was niet voortdurend een rotzak. Ik haalde haar op als de trein uitviel en hoorde haar over medische termen, al kende ik die zelf ook niet.

Maar toen mijn broer op haar diplomafeest zei dat het knap was, antwoordde ik dat ik onderhand ook recht had op een diploma Nederlands.

Iedereen lachte een beetje. Marjan ruimde de koffiekopjes op.

Inmiddels werkt ze bij een huisartsenpraktijk. Ze komt thuis met verhalen waarin ik lang niet alles begrijp. Eerst legde ze woorden nog uit. Nu zegt ze soms: ‘Laat maar, ingewikkeld verhaal.’

Tien maanden geleden raakte ik mijn baan kwijt bij een reorganisatie. Een deel van het werk verdween, een deel ging naar een andere vestiging. Er was geen grote ruzie. Ik kreeg een hand, papieren en later een afscheidsborrel waar ik na drie kwartier wegging.

De eerste weken zei ik dat ik blij was dat ik eens kon uitslapen.

Na twee maanden zette ik de wekker weer, zodat Marjan niet zou denken dat ik de hele dag in bed lag.

We redden het voorlopig. Zij heeft salaris, ik krijg WW en we hebben wat achter de hand. Het is dus niet zo dat we morgen ons huis uit moeten. Dat zeg ik er maar bij, want soms schaam ik me ook voor hoe groot ik dit maak.

Marjan hielp met mijn cv. Ze is handiger met de computer geworden dan ik. Daar had ik echt iets aan, tot ze dingen begon te zeggen waar ik geen antwoord op had.

‘Je kunt niet blijven opschrijven dat je bereid bent nieuwe dingen te leren. Dan moet je ook iets gaan doen.’

Ze had gelijk. Ik had een computercursus bekeken en weer weggeklikt. Ook een vacature afgewezen zonder te reageren, omdat er een jongere teamleider op de foto stond. Dat heb ik haar niet verteld.

Maar soms trekt ze mijn stoel naar achteren en gaat ze achter mijn laptop zitten zonder te vragen. Dan sta ik ernaast terwijl zij mijn zinnen weggooit.

Op de avond van die persoonlijke kwaliteiten aten we zwijgend macaroni. Later zei ik dat ze me behandelde alsof ik nergens meer goed voor was.

Ze bleef het aanrecht afnemen, ook op de plekken die al schoon waren.

‘Dat vind ik niet.’

‘Zo doe je wel.’

Toen legde ze de doek neer.

‘Jij kon vroeger echt een hele avond verpesten omdat ik iets verkeerd uitsprak. Weet je dat nog?’

Ik wilde meteen zeggen dat het anders was. Dat een sollicitatie belangrijker was dan een schoolopdracht. Ik hoorde mezelf al beginnen en hield gelukkig mijn mond.

Ze noemde voorbeelden die ik vergeten was. Een presentatie die ik “een beetje basisschool” had genoemd. De keer dat ik haar ten overstaan van vrienden had uitgelegd wat een bepaald woord betekende, terwijl zij iets heel anders bedoelde.

‘Ik vond het op een gegeven moment gewoon fijner als jij late dienst had,’ zei ze.

Daar moest ik van huilen. Niet netjes of stil. Ik zat met mijn mouw tegen mijn gezicht en vond het tegelijk vernederend dat zij bleef staan.

Ze kwam niet naast me zitten. Daar was ik die avond kwaad om. De volgende ochtend begreep ik dat beter.

Sindsdien hebben we twee gesprekken bij een relatietherapeut gehad. Ik had verwacht dat ik daar vooral excuses moest maken. Dat gebeurt ook. Alleen zei Marjan de tweede keer dat ze soms geniet van het feit dat ik haar nu nodig heb.

Ze keek naar haar schoenen toen ze dat zei.

Thuis vroeg ik of ze nog van me hield. Ze antwoordde dat ze niet na twee gesprekken alles wist.

Ik ben inmiddels één ochtend per week vrijwilliger bij een fietsenwerkplaats. Niet omdat ik ineens mijn roeping heb gevonden. Ik moest ergens heen waar niemand vroeg hoeveel brieven ik al had verstuurd. De man die me inwerkt is 34. Ik doe erg mijn best hem niet steeds te vertellen hoe ik het zou aanpakken.

Marjan vraagt soms hoe het was. Vorige week vertelde ik te lang over een vastzittende trapas. Ze luisterde toch.

Gisteren at ze met twee collega’s in de stad. Vroeger zou ik gevraagd hebben of dat weer moest. Nu vroeg ik hoe laat ze ongeveer thuis zou zijn.

‘Weet ik nog niet,’ zei ze.

Ik had er iets van willen maken. Dat voelde ik gewoon opkomen. In plaats daarvan pakte ik één bord uit de kast en warmde de overgebleven nasi op.