Veertig jaar trokken we met zijn vieren op, tot wij zonder onze zieke vriend een weekend boekten
Ik had de bevestiging van het hotel al uitgeprint toen Kees in onze groepsapp vroeg of we nog iets gingen doen die dinsdag. Het papier lag naast mijn boterham. Twee nachten op de Veluwe, drie personen, ontbijt inbegrepen.
Ik draaide het om. Alsof iemand het kon zien.
We zijn al bijna veertig jaar bevriend. Mijn vrouw Els en ik, en Kees en Marian. We leerden elkaar kennen op een camping bij Ommen, toen Kees me hielp met een voortent die ik verkeerd had opgezet. Volgens hem ontbrak er een stok. Volgens Els ontbrak het mij vooral aan geduld.
Sindsdien waren er verjaardagen, kinderen, begrafenissen, een ontslag en jarenlang oud en nieuw met veel te veel eten. Niet iedere week contact, maar wel altijd vanzelfsprekend. Als er iets was, belde je.
Ik ben nu zesenzestig. Kees is een jaar ouder. Toen ik als laatste stopte met werken, maakten we van dinsdag onze vaste dag. Fietsen, een stadje bekijken, ergens lunchen. We hadden zelfs een lijstje. De Hanzesteden. Een paar dagen Texel. Eindelijk eens naar dat museum waar Marian steeds over begon.
Kees kreeg drie jaar geleden de diagnose parkinson. Eerst merkte je vooral dat zijn rechterhand trilde. Hij maakte er zelf grappen over, dus wij ook. Misschien bleven we daar te lang in hangen.
Inmiddels loopt hij moeilijker. Soms gaat het behoorlijk, soms komt hij nauwelijks op gang. Drukte maakt het lastiger. Hij kan midden op straat ineens blijven staan, terwijl zijn bovenlijf al verder lijkt te willen.
De eerste keer greep ik hem bij zijn arm.
‘Niet trekken, Jan.’
Dat zei hij scherp. Ik liet meteen los. Later legde Marian uit dat ik beter even kon wachten en vragen wat hielp.
Dat deed ik daarna. Meestal tenminste.
Onze dinsdagen veranderden zonder dat iemand dat zo benoemde. Een fietstocht werd koffie drinken. Een museum werd alleen de benedenverdieping. We gingen met de auto, zochten een parkeerplek dichtbij en hielden rekening met de tijden van zijn medicijnen.
Dat vond ik op zichzelf niet erg. Wat me uitputte, was dat Kees vooraf vaak zei dat alles kon en onderweg boos werd als het niet lukte.
In Amersfoort stelde Els voor om een rolstoel te lenen bij het museum.
‘Dan zien we tenminste alles,’ zei ze.
Hij keek haar aan en vroeg of ze hem voortaan ook wilde voeren.
Els zei de rest van de middag weinig. Thuis huilde ze bij het uitpakken van de vaatwasser. Niet alleen om die opmerking, zei ze. Ook omdat ze hem zo zag worstelen en blijkbaar steeds het verkeerde deed.
Ik vond hem toen een ondankbare vent. Dat heb ik niet tegen hem gezegd, maar wel tegen Marian. Dat had ik beter niet kunnen doen.
Zij stond met vier koffiekopjes in haar handen en zei: ‘Hij is bang, Jan. Ik ben ook weleens bang.’
Daarna vroeg ze of wij suiker wilden, terwijl ze al jaren wist van niet.
Toch bleef ik vinden dat angst niet alles goedpraatte. Marian moest soms een kwartier op hem inpraten voor hij zijn wandelstok meenam. Als we ergens wilden reserveren, mocht ze niet vragen naar een toegankelijke ingang. Dan zou iedereen meteen naar hem kijken.
‘Ik wil gewoon een dagje weg met mijn vrienden,’ zei hij.
Dat wilden wij ook. Alleen bedoelden we er inmiddels allemaal iets anders mee.
Het weekend op de Veluwe kwam ter sprake toen Marian bij ons was om een boek terug te brengen. Kees had slecht geslapen en was thuisgebleven.
Els vertelde dat ze zo graag weer eens echt wilde wandelen. Niet ver hoor, zei ze meteen. Terwijl ze juist wel ver wilde. Tien, twaalf kilometer, thermoskan mee.
Marian zei dat zij daar ook behoefte aan had. Haar zus kon eventueel bij Kees blijven. Die kwam vaker een dag, en had al aangeboden eens te overnachten.
Ik zocht diezelfde avond een hotel.
We hebben alle drie gezegd dat het moest kunnen. Dat we niet ziek waren. Dat we zelf ook ouder werden. Els zei dat ze niet iedere vrije dag gespannen wilde zijn of ze iets verkeerd vroeg. Marian zat er alleen maar bij te knikken.
Niemand zei: wie vertelt het aan Kees?
Hij hoorde het uiteindelijk van Marian, een week voordat we zouden vertrekken. Daarna kwam zijn bericht in de groepsapp.
‘Dinsdag kan dus niet, begrijp ik. Jullie moeten zeker inpakken.’
Ik belde hem. Hij nam niet op. Later reed ik langs, wat ik achteraf nogal opdringerig vond van mezelf. Marian deed open en liet me binnen.
Kees zat aan de keukentafel.
‘Je had toch niet mee gewild met zo’n wandelweekend,’ zei ik.
Dat was het eerste wat ik zei. Niet dat het me speet dat we niets hadden verteld.
Hij wreef met zijn goede hand over een vochtige plek op tafel.
‘Nee. Maar ik had het graag zelf gezegd.’
Ik begon over de afgelopen maanden. Over het museum. Dat wij ook moesten kunnen ontspannen. Ik gebruikte zelfs het woord mentale gezondheid, iets wat we met zijn drieën uitgebreid hadden besproken.
‘En Marian dan?’ vroeg hij. ‘Die mag zeker alleen ontspannen als jullie haar meenemen?’
Vanuit de gang zei Marian dat hij haar erbuiten moest laten. Toen kwam ze toch de keuken in.
‘Ik wil gewoon twee nachten doorslapen,’ zei ze.
Daar schrok ik meer van dan van alles wat Kees had gezegd. Ik wist dat de nachten lastig waren, maar niet hoeveel zij wakker lag.
We zijn gegaan. Dat maakt dit verhaal niet mooier, maar we zijn wel gegaan.
De eerste middag liepen we elf kilometer. Marian praatte veel en sliep na het eten bijna aan tafel. Els en ik hadden onderweg ruzie gekregen omdat ik steeds op mijn telefoon keek. Kees stuurde niets. Ik hem ook niet.
We zijn nu zes weken verder. We zijn twee dinsdagen bij hen geweest. Eén keer was het gezellig, één keer wilde Kees nauwelijks praten. Hij heeft inmiddels zelf gebeld naar een plek waar ze aangepaste fietsen verhuren. Of hij het durft, weet hij nog niet.
Gisteren vroeg hij of ik met hem wilde kijken. Alleen wij tweeën.
Ik heb ja gezegd. Daarna vroeg ik hoe laat. Ik wilde ook vragen of Marian meeging, uit gewoonte denk ik, maar ik heb het niet gedaan. We hebben voor donderdag afgesproken. Hij wil zelf rijden; daar hebben we het nog niet over gehad.