Ik wilde een vriend helpen, maar nu voelt ons pensioen alsof het helemaal niet meer van ons is
“Als jij vindt dat hij weg moet, moet je dat gewoon eerlijk zeggen,” beet mijn man me toe terwijl ik de scherven van de oude Friese staartklok van de vloer raapte. “Maar doe niet alsof dit alleen om die klok gaat.”
Ik zei: “Het gaat al lang niet meer om die klok en dat weet jij ook.”
Die klok hing in onze woonkamer sinds we hier kwamen wonen. We hebben na ons pensioen ons huis laten bouwen in een dorp in Drenthe, met een vrijstaand bijgebouw dat eerst mijn hobbyruimte zou worden. Rust, ruimte, beetje tuin, eindelijk tijd voor elkaar. Zo zagen we het voor ons.
In het dorp leer je vanzelf mensen kennen. Koffie na de wandelclub, een borrel bij de jeu-de-boulesbaan, samen naar de kerstmarkt in het dorpshuis. Zo leerden we hem ook kennen, een weduwnaar uit het dorp verderop. Nuchtere man, handig, altijd bereid om te helpen als iemand een schutting moest zetten of gedoe had met de cv-ketel. Na het overlijden van zijn vrouw bleef hij een beetje om ons heen hangen, en eerlijk gezegd vonden wij dat allebei fijn. Hij hoorde erbij.
Toen begon het gedoe. Eerst kleine dingen. Vergeten waar hij zijn fiets had neergezet bij de supermarkt. Twee keer op één middag hetzelfde verhaal vertellen. Een pan op het vuur laten staan. Een buurvrouw had hem zwervend gevonden richting de N-weg, in pantoffels. De huisarts had het over geheugenproblemen en later kwam het woord dementie voorzichtig op tafel. Zijn dochter woont in Zwolle, fulltime baan, twee kinderen, en kwam wel, maar niet elke dag. Hij wilde absoluut niet naar een zorginstelling. “Ik ben toch niet gek,” zei hij dan.
Mijn man trok zich dat enorm aan. Op een avond zei hij: “We kunnen het bijgebouw toch geschikt maken? Eigen voordeur, eigen badkamer. Dan is hij dichtbij, maar heeft hij ook zijn eigen plek.”
Ik zei niet meteen nee. Dat is achteraf misschien mijn grootste fout geweest. Ik zei: “Tijdelijk dan. Tot er meer duidelijk is.”
Hij hoorde alleen dat eerste deel niet. Binnen een maand hadden we via Marktplaats een extra bed, een klein bankje, gordijnen, een tweedehands eettafel. De wijkverpleegkundige kwam langs, de casemanager dementie ook. Er werden medicijnen besproken, dagbesteding in de buurt, een alarmering. Alles leek netjes geregeld. Hij betaalde een bijdrage voor gas, water en licht en boodschappen, en in het begin liep het verrassend goed.
We dronken nog steeds samen koffie in de tuin. Mijn man ging met hem vissen aan het kanaal. Ik bracht hem soms naar de dagbesteding als mijn man naar de fysio was. Hij was dankbaar. “Ik weet dat dit niet vanzelfsprekend is,” zei hij vaak. En dat vond ik ook echt.
Maar langzaam schoof alles op. De dagbesteding beviel hem niet meer. “Daar zitten alleen maar oude mensen te knutselen,” zei hij. De thuiszorg kwam, maar als hij de deur niet opendeed, stonden ze weer weg. Hij begon ’s nachts te dwalen. Dan hoorde ik om half drie de buitendeur, stond hij in zijn jas in de tuin omdat hij “naar huis” moest, terwijl hij al thuis was. Een keer plaste hij in de bijkeuken omdat hij de wc niet kon vinden. Ik schaam me om het te zeggen, maar ik werd daar niet alleen verdrietig van, ik werd er ook boos van.
Mijn man zei steeds: “Het is de ziekte, niet hij.”
En ik zei dan: “Dat snap ik ook wel, maar ik ben wel degene die het steeds opruimt.”
Dat was ook zo. Mijn man bedoelde het goed, maar hij ging ook gewoon een dag fietsen met vrienden of naar de volkstuin, ervan uitgaand dat ik er dan wel was. Ik ben degene die mijn yoga op dinsdag opzegde omdat hij dan onrustig was. Ik ben degene die niet meer spontaan met een vriendin naar Assen ging, omdat ik eerst moest kijken of er iemand op hem lette. En ik zei daar te weinig van, omdat ik niet de kille vrouw wilde zijn die een zieke vriend “weg wilde hebben”.
Een paar maanden geleden zei de casemanager al voorzichtig: “Jullie moeten gaan nadenken over een verpleeghuisplek of kleinschalig wonen. Dit wordt niet lichter.” Mijn man sloeg meteen dicht. “Dat hebben we hem beloofd,” zei hij. “Hij zou niet meer alleen zijn.”
Ik zei: “Niet alleen zijn is iets anders dan dat wij 24 uur per dag verantwoordelijk zijn.”
Toen kwam die middag met de klok. Ik was even naar de kapper in het dorp. Mijn man was in de schuur. Hij had zelf een stoel gepakt omdat hij “de tijd gelijk wilde zetten”, terwijl dat helemaal niet hoefde. Hij viel half tegen de muur, en die klok lag in stukken op de vloer. Zelf had hij gelukkig alleen een schaafwond, maar ik schrok me rot.
Het ging mij niet om geld alleen, al was die klok ook emotioneel veel waard omdat hij uit de familie van mijn man kwam. Het was vooral dat ik ineens dacht: en de volgende keer? Gas open? De trap af? Met de auto wegrijden, want ja, die sleutels had hij laatst ook al gepakt.
Die avond zei ik: “Ik trek dit niet meer. We moeten nu echt met zijn dochter en de casemanager om tafel.”
Mijn man werd woest. “Makkelijk, nu er iets kapot is. Nu is je geduld op.”
Ik zei: “Mijn geduld is al maanden op, maar jij wilde het niet horen.”
Toen viel het stil. En toen zei hij iets waar ik ook van schrok: “Ik heb hem na de crematie van zijn vrouw beloofd dat hij nooit meer alleen zou zijn. Dat kon ik toch niet terugdraaien?”
Ik wist niet eens dat hij dat letterlijk zo had gezegd. Ik had altijd gedacht dat we samen iets praktisch hadden aangeboden, niet dat hij in zijn eentje zo’n belofte had gedaan. Maar als ik eerlijk ben: ik had ook eerder moeten doorvragen. Ik ben meegegaan in iets waarvan ik diep van binnen al voelde dat het te groot was.
Vorige week hebben we eindelijk met zijn dochter, de huisarts en de casemanager gezeten. Zijn dochter huilde meteen en zei: “Ik dacht juist dat jullie het nog aankonden, omdat jullie altijd zeiden dat het goed ging.” Dat kwam ook binnen, want dat hadden we dus vaak gezegd. Vooral mijn man, maar ik knikte mee. Omdat ik de sfeer goed wilde houden. Omdat ik gedoe wilde vermijden. Omdat ik me schuldig voelde.
Nu staat hij op een wachtlijst voor kleinschalig wonen in de regio. Tot die tijd is er meer thuiszorg en twee dagen extra dagopvang geregeld. Mijn man praat nog steeds afstandelijk tegen me. Niet de hele tijd, maar het zit ertussen. Alsof ik degene ben die hem in de steek laat. Terwijl ik juist denk dat we veel te lang hebben gedaan alsof vriendschap hetzelfde is als onbeperkt zorgen.
En toch voel ik me er ook rot onder, want hij kijkt soms zo verloren als hij vraagt: “Ik hoef hier toch niet weg?” Dan zeg ik: “We gaan kijken naar een plek waar je goed geholpen wordt.” Dat klinkt voor mij verstandig, maar voor hem waarschijnlijk als afwijzing.
Ik blijf erbij dat we een grens moesten trekken, maar ik had eerder eerlijk moeten zijn en mijn man had nooit zo’n belofte namens ons allebei moeten doen. Ben ik dan hard, of is dit gewoon de realiteit als mantelzorg je hele leven overneemt? Wat vinden jullie: wanneer ben je een goede vriend, en wanneer offer je jezelf te veel op?